Nước sạch là “mạch sống” của mọi đô thị. Với Thành phố Hồ Chí Minh – một trung tâm kinh tế lớn của cả nước bảo vệ nguồn nước sạch chính là bảo vệ nền tảng phát triển bền vững. Giữ mạnh nguồn nước không chỉ là nỗ lực của chính quyền, ngành nước hay các nhà máy xử lý, mà còn là trách nhiệm của cộng đồng bởi mỗi dòng nước sạch hôm nay chính là tài nguyên vô giá cho thế hệ mai sau.
Sử dụng nguồn nước thô từ hệ thống sông Đồng Nai – Sài Gòn, Thành phố cũng đang đối mặt trước những thách thức về ô nhiễm thượng nguồn, biến đổi khí hậu, sụt giảm nước ngầm và áp lực dân số ngày càng tăng…
Nước sạch “len lỏi” về vùng xa cách trở!
Chứng kiến giây phút mà nhân viên Công ty Cổ phần Cấp nước Gia Định cắt hệ thống máy bơm bỏ hẳn chỉ dùng mỗi hệ thống cấp nước qua đồng hồ, ông Võ Văn Tỵ, ngụ 525/84 Huỳnh Văn Bánh, phường Phú Nhuận nhớ lại thời điểm 20 năm trước, khi mà hàng đêm ông lom khom hứng từng giọt nước sạch tí tách chảy vào chậu nhựa. Không riêng gì ông Tỵ mà cả xóm chỉ dám dành nước máy để nấu nướng, còn sinh hoạt phải dùng hoàn toàn bằng nước giếng khoan. “Mỗi thời mỗi khác nhưng giờ nước sạch về tận nhà còn tiện hơn đi mua cái sim điện thoại”, ông Tỵ ví von.
Còn ông Nguyễn Văn Tới (78 tuổi), ngụ tổ 4, xã Bình Khánh, huyện Cần Giờ (trước đây) ngày ngày ra ngắm chiếc đồng hồ nước ngay trong sân nhà vì gần một năm nay nhà ông không còn cảnh chở nước từ đầu hẻm qua bồn tập trung vào nhà nữa, cứ mở vòi là có nước máy tuôn trào. Và người dân tại các xã của Cần Giờ nay không còn phải chật vật trữ nước bằng lu, bằng bồn như những năm trước nữa!
Hai câu chuyện này được ví như hai đầu sợi dây giờ “chập vào” một mối vì nước sạch giờ đây không còn là nỗi “khát khao”, mong đợi của hàng nghìn hộ dân ở khu vực vùng ven, vùng sâu của Thành phố bởi hạ tầng và hệ thống truyền tải nước sạch đã được ngành nước Thành phố đầu tư, phủ kín giúp rút ngắn khoảng cách giữa đô thị và vùng ven, Thành phố và vùng sâu, vùng xa.
Sau giai đoạn cực kỳ khó khăn về cơ sở vật chất lẫn con người, ở thời điểm hiện tại, Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (Sawaco) đã tăng năng lực sản xuất nước hơn 200%, lên đến 2,4 triêu m3/ngày đêm; quy mô mạng lưới tăng gần 500%, đạt gần 11.000 km đường ống. Hiện Thành phố có gần 1,6 triệu đồng hồ nước cung cấp nước sạch cho hơn 11 triệu dân đang làm việc, sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh. Tỷ lệ nước thất thoát thất thu từ hơn 40% năm 2005 hiện nay đã giảm xuống khoảng 12% thời điểm hiện nay.
BOX:
Thành phố Hồ Chí Minh có hai cụm nhà máy xử lý nước thô là Nhà máy nước Thủ Đức và Nhà máy nước Tân Hiệp. Ở phía Đông và Đông Bắc, Nhà máy nước Thủ Đức lấy nguồn nước từ sông Đồng Nai, đồng thời là “trung tâm điều tiết” áp lực, sản lượng cho toàn bộ hệ thống cấp nước của Thành phố Hồ Chí Minh với công suất 750.000 m³/ngày. Ở phía Tây và Tây Nam, Nhà máy nước Tân Hiệp với nguồn nước thô khai thác từ sông Sài Gòn đã góp phần bảo đảm sự ổn định và bền vững để cấp nước cho hàng triệu cư dân.
Bên cạnh đó, để đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sạch ngày càng tăng, các dự án mở rộng hệ thống cấp nước sông Đồng Nai đã được đầu tư, triển khai và ra đời lần lượt: Nhà máy nước BOO Thủ Đức (công suất thiết kế 300.000m3/ngày) khai thác vào năm 2009 và Nhà máy nước Thủ Đức III (công suất thiết kế 300.000 m³/ngày) vào năm 2015. Năm 2013, Nhà máy nước Kênh Đông đi vào hoạt động với công suất thiết kế 200.000 m³/ngày. Năm 2016, Nhà máy nước Tân Hiệp II ra đời với công suất thiết kế 300.000 m³/ngày.
Từ những ngày đầu vận hành thử nghiệm, cho đến những bước nâng cấp, mở rộng về quy mô như ngày nay có thể nói hệ thống cấp nước của Thành phố Hồ Chí Minh đã lớn mạnh, vươn mình, bảo đảm nguồn nước sạch đầy đủ, an toàn cho một siêu đô thị sau sáp nhập.
Ông Bùi Thanh Giang, Tổng Giám đốc Sawaco chia sẻ: “Gần 10 năm trước, thời điểm năm 2016 Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt chỉ tiêu đảm bảo cấp nước sạch cho 100% hộ dân. Để đạt được chỉ tiêu đó, phải nói đó là một quá trình nỗ lực, phấn đấu rất lớn của chính quyền, của ngành cấp nước và sự góp sức của chuyên gia, kỹ sư, kể cả huy động các nguồn lực, các nguồn vốn đầu tư phát triển mạng lưới cấp nước, đầu tư các nhà máy nước. Tổng công ty đã và đang tiếp tục phát triển mạng lưới để có thể phủ kín nước sạch ở các khu vực vùng xa, vùng sâu, làm sao tất cả người dân đều tiếp cận được nước sạch, bảo đảm an toàn, chất lượng”.
Mạng lưới cấp nước cũng chính là “mạch máu”!
Mạng lưới truyền tải nước sạch cũng như mạch máu của cơ thể con người. Hệ thống cấp nước đi đến đâu, mạng lưới của từng vùng, từng khu vực, từng khu dân cư và đồng hồ nước sẽ đi đến đó. Hơn 10 năm qua, ngành nước Thành phố đã kiên trì đầu tư, mở rộng mạng lưới cấp nước tại các khu vực chưa có hệ thống truyền dẫn cũng như đầu tư thay thế mới các khu vực cũ, mạng lưới truyền tải có đường kính nhỏ; nhất là ưu tiên cho các vùng sâu, vùng xa, các khu dân cư mới hình thành.
Tính đến nay, hơn 200 km đường ống đã được triển khai lắp đặt tại các xã Bình Khánh, Cần Giờ, An Thới Đông, Thạnh An, thuộc huyện Cần Giờ trước đây góp phần bảo đảm cung cấp nước sạch ổn định cho hàng nghìn hộ dân, góp phần xoá bỏ tình trạng sử dụng nước mưa, nước giếng khoan hay mua nước qua sà-lan. Ban giám hiệu Trường mầm non Lý Nhơn (xã Bình Khánh) cho biết, trường có gần 150 cô trò, trước đây phải mua nước với giá 70.000 đồng/m³ từ xe bồn, nay đã có nước máy trực tiếp với áp lực ổn định. Chi phí sinh hoạt giảm rõ rệt, không còn cảnh thiếu nước sạch để sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày nữa.
Theo đánh giá của Ủy ban nhân dân xã Bình Khánh, điều kiện địa lý Cần Giờ vốn đặc thù, địa bàn rộng, dân cư thưa, hệ thống kênh rạch chằng chịt, giao thông hạn chế khiến cho việc bao phủ mạng lưới cấp nước gặp không ít khó khăn. Trước năm 2011, nguồn nước chủ yếu được vận chuyển bằng sà-lan và bơm vào các trạm cấp nước vệ tinh, nhưng vài năm trở lại đây, nhờ hệ thống ống dẫn đồng bộ và lắp đặt đồng hồ nước đến từng hộ, nước sạch đã thật sự đến với người dân vùng sâu. Bên cạnh đó, ba trạm bơm tăng áp đã được đưa vào vận hành nhằm tăng cường áp lực nước cho các khu vực xa.
Ông Trần Văn Túc, Giám đốc Xí nghiệp Cấp nước Cần Giờ cho biết: “Tính đến nay, Xí nghiệp đã cấp nước sạch cho hơn 6.000 hộ dân tại bốn xã thông qua đồng hồ tổng của năm trạm vệ tinh. Trong đó, khoảng 6.000 đồng hồ nước thông minh đã được lắp đặt ở những khu vực có hệ thống cấp nước do xí nghiệp quản lý”. Sawaco cũng đang lên phương án đầu tư hệ thống cấp nước máy trực tiếp cho xã đảo Thạnh An, địa phương có hạ tầng hạn chế nhất tại Cần Giờ, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận nước sạch bình đẳng cho người dân vùng sâu, vùng xa.
Ở phía Nam Thành phố, hệ thống truyền tải nước sạch được Thành phố quan tâm đầu tư để đáp ứng nhu cầu hình thành các khu dân cư mới mọc lên với số lượng dân cư tăng lên nhanh chóng. Dự án tuyến ống cấp 1 đường Nguyễn Văn Linh có mức đầu tư 850 tỷ đồng, lắp đặt hơn 16 km đường ống các cỡ D800, D1000, D1200, hoàn thành đưa vào vận hành mới đây đã góp phần bảo đảm nguồn nước sạch an toàn, liên tục, ổn định cho người dân tại khu đô thị Nam Sài Gòn, khu vực Quận 7, Quận 8, huyện Bình Chánh, huyện Nhà Bè trước đây.
Ông Vũ Xuân Đán- Phó Giám đốc Trung tâm kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC) cho biết: Để bảo đảm chất lượng nước cấp cho Thành phố, Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh giao Trung tâm kiểm soát bệnh tật triển khai công tác giám sát chất lượng nước độc lập và được giám sát theo hướng dẫn tại thông tư số 52/2024/TT-BYT. Các kết quả giám sát này được cung cấp trên trang web của Trung tâm kiểm soát bệnh tật Thành phố (theo số liệu từ đầu năm 2025 đến nay các mẫu được giám sát đều đạt theo quy định).
Đồng thời định kỳ hàng năm, Trung tâm kiểm soát bệnh tật Thành phố lên kế hoạch và thực hiện ngoại kiểm, kiểm tra giám sát độc lập chất lượng nước từ nguồn đến mạng theo quy định hiện hành của Nhà nước, nếu có vị trí không đạt sẽ gửi cho Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn để phối hợp xử lý. Khi nhận thấy có sự cố bất thường, Trung tâm kiểm soát bệnh tật cùng với Sở ngành chức năng sẽ tiến hành thanh tra, kiểm tra đột xuất để bảo đảm chất lượng nước cho người dân sử dụng.
Hoá giải thách thức môi trường, chủ động ứng phó!
Hơn 11 triệu con người đang dựa vào hai dòng sông Đồng Nai – Sài Gòn để có nước sạch mỗi ngày. Nhưng phía thượng nguồn, áp lực đô thị hóa, công nghiệp hóa vẫn không ngừng gia tăng; trong khi đó dưới lòng đất, nguồn nước ngầm suy giảm nhanh; còn tình trạng xâm nhập mặn ngày càng diễn biến khó lường…Kết quả phân tích và khảo sát của Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố cho thấy, Thành phố có 20 khu công nghiệp, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp với lượng nước thải công nghiệp gần 50.000m3/ngày. Bên cạnh đó, hiện thành phố có hơn 30 nghìn cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và hầu hết chưa có hệ thống nước thải thuộc nhiều ngành nghề như: Thực phẩm, dệt may, nhuộm, hóa chất… cho nên dồn áp lực lên hệ thống sông, trong đó có hệ thống sông Sài Gòn, sông Ðồng Nai. Qua tính toán, trong số các nguồn tiếp nhận nước thải đô thị, sông Sài Gòn tiếp nhận lượng chất thải nhiều nhất với 76,21% tổng lượng nước thải và 66,6% tổng tải lượng BOD5 (lượng ô-xi cần thiết để vi sinh vật ô-xi hóa sinh học các chất hữu cơ).
Trong bối cảnh ấy, bảo vệ an ninh nguồn nước trở thành nhiệm vụ sống còn của một siêu đô thị với hơn 11 triệu dân sinh sống, học tập, lao động, kể cả khách vãng lai giao dịch và làm việc. Cứ vào mùa khô, hạn hán kéo dài, những kỹ sư của các Nhà máy cấp nước lại lao đến phòng thí nghiệm để túc trực, “ăn ngủ” cùng máy đo, hệ thống xét nghiệm chất lượng nước vì chỉ cần châm clo dư hay thiếu là ảnh hưởng đến chất lượng nước sạch chảy từ các Nhà máy về nhà hộ dân. Ông Trần Thái Nguyên, Giám đốc Nhà máy cấp nước Thủ Đức, nhà máy có công suất cấp nước lớn nhất Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết: Dưới tác động của biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hoá, dọc lưu vực sông Đồng Nai, chất lượng nguồn nước thô đã có một số chỉ tiêu có dấu hiệu xấu hơn như: hàm lượng vi sinh vật cao gấp 5 – 10 lần quy chuẩn, có một vài thời điểm bị ô nhiễm hữu cơ (Hàm lượng TOC) vượt 1.2 – 1.5 lần quy chuẩn. Ngoài ra, trong những năm có tác động của El nilo đã gia tăng ô nhiễm tảo (do nhiệt độ tăng và mực nước giảm). Những chất này sẽ làm ảnh hưởng đến quá trình xử lý nước.
Do đó, hàng giờ tại Nhà máy cấp nước Thủ Đức kiểm tra các chỉ tiêu chính (độ đục, pH, hàm lượng chất khử trùng) và hằng tuần sẽ lấy mẫu kiểm tra theo quy định của Bộ Y tế và quy định về chất lượng nước sạch theo QCVN 01-1:2024/BYT. “Nơi đây được xem là “trái tim” của Hệ thống cấp nước nên phải kiểm tra, “tầm soát” kỹ càng bởi trái tim con người phải khoẻ thì cả cơ thể mới đủ năng lượng để sinh hoạt và vận động”, ông Nguyên nhấn mạnh.
Ông Trần Kim Thạch, Trưởng phòng Quản lý Chất lượng nước- Sawaco cho biết, Gần như 100% lượng nước chúng ta đang sử dụng hiện nay là lấy từ nước mặt, các con sông để xử lý. Vì vậy để khử các chất ô nhiễm trong nước, Thành phố Hồ Chí Minh đang sử dụng công nghệ tiền oxy hóa và keo tụ tạo bông nhằm hình thành các cặn lớn. Các bông cặn này sau đó được loại khỏi nguồn qua quá trình lắng và lọc. Nước đầu ra sẽ được dùng thêm clo để khử vi sinh gây bệnh trong đường ống trước khi cung cấp đến người dân.
Theo Ông Bùi Thanh Giang, Tổng Giám đốc Sawaco: “An ninh nguồn nước không chỉ là chuyện bảo đảm đủ nước, mà là bảo đảm nguồn nước đủ chất lượng, đủ dự phòng và đủ bền vững cho nhiều thế hệ. Thách thức không chỉ nằm ở khâu nguồn nước thô mà áp lực đô thị hóa đòi hỏi mạng lưới bền vững hơn, công nghệ cao hơn, hệ thống cảnh báo chất lượng nước thông minh hơn. Ngành nước Thành phố đã đẩy mạnh số hóa toàn bộ quá trình quản lý từ sản xuất đến phân phối, hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung cho phân tích, dự báo”.
Tiến sĩ Nguyễn Huy Cương, Trưởng bộ môn Cấp thoát nước – Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Nếu Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức quy hoạch và thực hiện mô hình cấp nước liên vùng, liên tỉnh khi đó có thể xây dựng nhà máy nước gần đầu nguồn, với 2 nguồn nước thô chính cho Thành phố Hồ Chí Minh là hồ Dầu Tiếng và hồ Trị An có cốt nền lần lượt khoảng 28 m và 80 m thì việc truyền tải nước sạch từ 2 điểm này cho các địa phương xuôi về phía hạ nguồn (sông Sài Gòn, sông Đồng Nai) trong đó có Thành phố Hồ Chí Minh sẽ thuận lợi. Như vậy sẽ giảm được chi phí điện năng và quan trọng hơn nữa là nguồn nước thô có chất lượng tốt hơn, hạn chế ô nhiễm và hạn mặn so với lấy nước từ các vị trí như hiện nay.
Ông Bùi Xuân Cường – Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh
Hiện nay, ngành cấp nước toàn cầu và ngành nước Thành phố đang phải đảm nhận các trách nhiệm ngày càng quan trọng trước những thách thức từ biến đổi khí hậu, áp lực đô thị hóa và yêu cầu ngày càng cao của người dân. Do đó, Sawaco cần nhận thức được trọng trách để thực hiện thành công các chương trình, dự án như ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, chuyển đổi số, xây dựng hệ thống cấp nước thông minh, hệ thống phân phối hướng đến uống nước trực tiếp tại vòi. Trên hết là bảo đảm mục tiêu an toàn, an ninh nguồn nước, đem đến dịch vụ cấp nước đạt chuẩn cho mỗi một người dân sinh sống và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Kết bài: Bảo đảm nguồn nước sạch cho người dân không chỉ là một yêu cầu dịch vụ công thiết yếu, mà đã trở thành nhiệm vụ chiến lược của Thành phố Hồ Chí Minh nhằm cung cấp nước sạch an toàn, ổn định và tiện lợi. Trong đó, để giữ vững an ninh nguồn nước, đòi hỏi sự phối hợp liên vùng, đầu tư công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực quản lý, cùng sự chung tay của cộng đồng. Đây là điều kiện căn bản cho sự phát triển bền vững của thành phố trong tương lai.
Nguồn: Báo Nhân Dân